Για τους περισσότερους, η Τριφυλία ταυτίζεται σήμερα με την Κυπαρισσία, τα Φιλιατρά και τους Γαργαλιάνους της Μεσσηνίας. Ωστόσο, η ιστορία αποκαλύπτει μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Λίγοι γνωρίζουν ότι μεγάλο μέρος της σημερινής νότιας Ηλείας – συμπεριλαμβανομένης της περιοχής της Κρέστενας, του Σαμικού, της Σκιλλουντίας, ανδριτσαινας και της Ζαχάρως – συνδέεται ιστορικά με την αρχαία Τριφυλία. Ακόμη λιγότεροι γνωρίζουν ότι από το 1899 έως το 1909 υπήρξε επίσημα ξεχωριστός Νομός Τριφυλίας, στον οποίο ανήκε και η Επαρχία Ολυμπίας με κέντρο την Ανδρίτσαινα.
Τι ήταν η Τριφυλία;
Η Τριφυλία ήταν μια ιστορική περιοχή της δυτικής Πελοποννήσου που εκτεινόταν περίπου ανάμεσα στον Αλφειό ποταμό και τη Νέδα.
Η περιοχή βρισκόταν ανάμεσα στην Ηλεία, τη Μεσσηνία και την Αρκαδία και αποτελούσε ξεχωριστή γεωγραφική και ιστορική ενότητα ήδη από την αρχαιότητα.
Η προέλευση του ονόματος «Τριφυλία» δεν είναι απολύτως ξεκαθαρισμένη. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη άποψη, η ονομασία συνδέεται με την παρουσία τριών διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων στην περιοχή. Ωστόσο οι ιστορικές πηγές δεν συμφωνούν πλήρως ως προς το ποιες ήταν αυτές οι ομάδες. Ορισμένοι μελετητές αναφέρουν τους Καύκωνες, τους Μινύες και τους Ηλείους, ενώ άλλοι συνδέουν την ονομασία με Πύλιους, Μινύες και Αιτωλοηλείους. Για τον λόγο αυτό η ακριβής ερμηνεία του ονόματος παραμένει αντικείμενο ιστορικής συζήτησης.
Οι πόλεις της αρχαίας Τριφυλίας
Στην αρχαία Τριφυλία αναπτύχθηκαν σημαντικές πόλεις όπως:
- Το Λέπρεο
- Η Μάκιστος
- Ο Σκιλλούς
- Το Σαμικό
- Η Αρήνη
Πολλές από αυτές βρίσκονταν σε περιοχές που σήμερα ανήκουν διοικητικά στην Ηλεία.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την περιοχή μας, καθώς η σημερινή περιοχή της Κρέστενας βρίσκεται μέσα στον ιστορικό χώρο όπου αναπτύχθηκαν αρκετές από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Τριφυλίας.
Ήταν η Κρέστενα μέρος της Τριφυλίας;
Η περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα η Κρέστενα ανήκε στον ιστορικό χώρο της αρχαίας Τριφυλίας.
Σε μικρή απόσταση βρίσκονταν σημαντικές τριφυλιακές πόλεις όπως:
- Ο Σκιλλούς
- Η Μάκιστος
- Το Σαμικό
- Η Αρήνη
Γι’ αυτό και οι ιστορικοί θεωρούν ότι η ευρύτερη περιοχή της σημερινής Κρέστενας αποτελούσε τμήμα του τριφυλιακού κόσμου της αρχαιότητας.
Με άλλα λόγια, μπορεί η αρχαία πόλη «Κρέστενα» να μην υπήρχε, όμως ο τόπος όπου βρίσκεται σήμερα η πόλη ανήκε στον ιστορικό χώρο της Τριφυλίας.
Ο ξεχασμένος Νομός Τριφυλίας
Το 1899 η ελληνική πολιτεία δημιούργησε τον Νομό Τριφυλίας.
Πρωτεύουσα ορίστηκε η Κυπαρισσία και ο νομός αποτελούνταν από:
Την Επαρχία Τριφυλίας
με κέντρο την Κυπαρισσία.
Την Επαρχία Ολυμπίας
η οποία κατά την περίοδο εκείνη είχε ως διοικητικό κέντρο την Ανδρίτσαινα.
Έτσι, δημιουργήθηκε μια κοινή διοικητική ενότητα που ένωνε περιοχές της σημερινής Μεσσηνίας με την περιοχή της Ανδρίτσαινας και της Ολυμπίας.
Μόλις δέκα χρόνια ζωής
Ο Νομός Τριφυλίας έζησε μόνο δέκα χρόνια.
Το 1909 καταργήθηκε και οι επαρχίες του επέστρεψαν στον Νομό Μεσσηνίας.
Παρότι η ύπαρξή του ήταν σύντομη, αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κομμάτι της διοικητικής ιστορίας της Πελοποννήσου.
Η μεγάλη αλλαγή του 1939
Η σημαντικότερη αλλαγή ήρθε το 1939.
Τότε η Επαρχία Ολυμπίας αποσπάστηκε από τον Νομό Μεσσηνίας και εντάχθηκε οριστικά στον Νομό Ηλείας.
Έτσι διαμορφώθηκαν ουσιαστικά τα διοικητικά όρια που γνωρίζουμε σήμερα.
Από εκείνη τη στιγμή η Ανδρίτσαινα και οι γύρω περιοχές συνδέθηκαν διοικητικά με τον Πύργο και την υπόλοιπη Ηλεία, ενώ η Κυπαρισσία και η υπόλοιπη Τριφυλία παρέμειναν στη Μεσσηνία.
Γιατί η ιστορία αυτή έχει σημασία για την Κρέστενα;
Γιατί δείχνει ότι η περιοχή μας δεν υπήρξε πάντοτε συνδεδεμένη αποκλειστικά με τη σημερινή διοικητική εικόνα της Ηλείας.
Η περιοχή της Κρέστενας βρίσκεται στον ιστορικό χώρο της αρχαίας Τριφυλίας, ενώ για ένα διάστημα η ευρύτερη περιοχή της Ολυμπίας και της Ανδρίτσαινας αποτέλεσε τμήμα του επίσημου Νομού Τριφυλίας.
Αυτό εξηγεί γιατί σε αρκετές ιστορικές αναφορές, χάρτες και μελέτες συναντάμε στενή σύνδεση ανάμεσα στην Ολυμπία, την Ανδρίτσαινα, το Σαμικό, τη Σκιλλουντία και την Τριφυλία.
Κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Κρέστενα
Αν και σήμερα η Κρέστενα ανήκει διοικητικά στην Ηλεία και συνδέεται φυσικά με τον Πύργο ως πρωτεύουσα του νομού, η ιστορική διαδρομή της περιοχής ήταν διαφορετική.
Η ευρύτερη περιοχή της σημερινής Κρέστενας, της Σκιλλουντίας, της Ανδρίτσαινας και της Φιγαλείας συνδεόταν για μεγάλο χρονικό διάστημα διοικητικά με την Επαρχία Ολυμπίας και τη Μεσσηνία. Μάλιστα, κατά την περίοδο του Νομού Τριφυλίας (1899-1909), οι περιοχές αυτές ανήκαν στην ίδια διοικητική ενότητα με την Κυπαρισσία.
Αυτό σημαίνει ότι για αρκετές δεκαετίες οι διοικητικοί δεσμοί της περιοχής ήταν στενότεροι με την Κυπαρισσία και την Τριφυλία απ’ ό,τι με τον Πύργο, ο οποίος σήμερα αποτελεί το βασικό διοικητικό και οικονομικό κέντρο της Ηλείας.
Γι’ αυτό και σε παλαιούς χάρτες, διοικητικά έγγραφα και ιστορικές αναφορές συναντάμε συχνά την περιοχή να συνδέεται με την Τριφυλία και την Επαρχία Ολυμπίας, πολύ πριν ενταχθεί οριστικά στην Ηλεία το 1939.
Η σύνδεση αυτή δεν έχει χαθεί από τη συλλογική μνήμη. Ακόμη και σήμερα, η ονομασία της Μητρόπολης Τριφυλίας και Ολυμπίας διατηρεί ζωντανή την ανάμνηση της κοινής ιστορικής πορείας των περιοχών αυτών.
Ίσως γι’ αυτό πολλοί τοπικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι, πέρα από τα σημερινά διοικητικά όρια, η περιοχή της Κρέστενας εξακολουθεί να αποτελεί μέρος του ευρύτερου ιστορικού χώρου της Τριφυλίας.
Θα μπορούσε να είχε μείνει ξεχωριστός νομός;
Θεωρητικά ναι.
Μάλιστα αν ο Νομός Τριφυλίας δεν είχε καταργηθεί το 1909, σήμερα πιθανότατα θα υπήρχε ένας νομός που θα περιλάμβανε:
- Κυπαρισσία
- Φιλιατρά
- Γαργαλιάνους
- Ζαχάρω
- Φιγαλεία
- Ανδρίτσαινα
- Κρέστενα
- Σκιλλουντία
και ίσως να είχε διαφορετική οικονομική και πολιτική βαρύτητα από τη σημερινή κατάσταση.
Ένα κομμάτι ιστορίας που λίγοι γνωρίζουν
Σήμερα η ονομασία “Τριφυλία” χρησιμοποιείται κυρίως για τη διοικητική περιοχή της Κυπαρισσίας και του σύγχρονου Δήμου Τριφυλίας στη Μεσσηνία. Ωστόσο, η ιστορική Τριφυλία ήταν πολύ ευρύτερη γεωγραφική ενότητα, που εκτεινόταν από τον Αλφειό έως τη Νέδα και περιλάμβανε περιοχές που σήμερα ανήκουν τόσο στη Μεσσηνία όσο και στην Ηλεία.
Η περιοχή της σημερινής Κρέστενας, του Σαμικού, της Σκιλλουντίας, της Ζαχάρως και της Ανδρίτσαινας συνδέεται άμεσα με τον ιστορικό χώρο της Τριφυλίας, ενώ για μια δεκαετία αποτέλεσε και μέρος του επίσημου Νομού Τριφυλίας.
Η Τριφυλία ηταν ένα σημαντικό κομμάτι της κοινής ιστορίας τόσο της Μεσσηνίας όσο και της νότιας Ηλείας.
