Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο εντυπωσιακό κομμάτι της ιστορίας.
Όταν η δημοτική αρχή του Κώστα Πελετίδη ανέλαβε τον Δήμο Πατρέων, την 1η Σεπτεμβρίου 2014, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που παρουσίασε ο Δήμος, παρέλαβε δανειακές υποχρεώσεις περίπου 22 εκατομμυρίων ευρώ.
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025 είχαν ήδη αποπληρωθεί 16.878.641 ευρώ, με το υπόλοιπο των δανείων να έχει περιοριστεί στα περίπου 4,24 εκατομμύρια ευρώ.
Και μέχρι τις 31 Ιουλίου 2026 το υπόλοιπο είχε μειωθεί ακόμα περισσότερο, στα μόλις 3,43 εκατομμύρια ευρώ.
Δηλαδή, μέσα σε περίπου δώδεκα χρόνια, ο Δήμος έχει αποπληρώσει σχεδόν 18 εκατομμύρια ευρώ παλιού δανεισμού, ενώ ταυτόχρονα εξακολουθεί να λειτουργεί, να εκτελεί έργα, να χρηματοδοτεί κοινωνικές δομές και να διατηρεί σχετικά χαμηλά δημοτικά τέλη.
Γι’ αυτό και αρκετοί μιλούν για ένα ιδιότυπο «θαύμα Πελετίδη».
Όχι φυσικά με τη μεταφυσική έννοια.
Το ενδιαφέρον είναι να δούμε πώς έγινε.
«Το ένα ευρώ να το κάνουμε δέκα»
Ο ίδιος ο Κώστας Πελετίδης έχει χρησιμοποιήσει πολλές φορές μια φράση που συμπυκνώνει τη φιλοσοφία της διοίκησής του:
«Το ένα ευρώ να το κάνουμε δέκα».
Δεν εννοεί προφανώς ότι ένα ευρώ μετατρέπεται λογιστικά σε δέκα.
Εννοεί ότι κάθε ευρώ που διαθέτει ο Δήμος πρέπει να παράγει τη μεγαλύτερη δυνατή αξία για τον δημότη.
Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε εξηγήσει ότι αυτό προσπάθησαν να το πετύχουν περιορίζοντας τις σπατάλες, δίνοντας μεγαλύτερο ρόλο στους εργαζομένους του Δήμου και αγοράζοντας μηχανήματα ώστε περισσότερες εργασίες να μπορούν να γίνονται με ίδιες δυνάμεις.
Ο ίδιος είχε δηλώσει χαρακτηριστικά ότι έδωσαν στους δημοτικούς εργαζόμενους «την αξία που έχουν» και τα μηχανήματα που χρειάζονται, ώστε ο Δήμος να μπορεί να εκτελεί περισσότερες εργασίες χωρίς να αγοράζει κάθε φορά ολόκληρη την υπηρεσία από έναν ιδιώτη.
Αυτό είναι ίσως το σημείο που εξηγεί καλύτερα τη φράση «κάνουμε το ένα ευρώ δέκα».
Δεν πλήρωνε μόνο έργα – δημιουργούσε δυνατότητα να γίνονται έργα
Υπάρχει μια πολύ σημαντική διαφορά.
Ένας Δήμος μπορεί να διαθέσει 300.000 ευρώ σε εργολαβίες.
Μετά την ολοκλήρωση των έργων, έχει αποκτήσει το έργο.
Ο άλλος δρόμος είναι ένα μέρος των χρημάτων να χρησιμοποιηθεί για:
μηχανήματα, οχήματα, εργαλεία, προσωπικό και τεχνογνωσία.
Τότε δεν αποκτάς μόνο ένα συγκεκριμένο έργο.
Αποκτάς και τη δυνατότητα να κάνεις το επόμενο έργο.
Και το μεθεπόμενο.
Και το επόμενο.
Αυτό είναι το ενδιαφέρον στοιχείο του μοντέλου της Πάτρας.
Ο Πελετίδης έχει αναφέρει ως παράδειγμα ότι, αφού αγοράστηκαν μηχανήματα και οργανώθηκαν τα συνεργεία, ο Δήμος απέκτησε σταδιακά τεχνογνωσία για εργασίες που προηγουμένως απαιτούσαν σημαντικές εξωτερικές δαπάνες.
Δεν σημαίνει βέβαια ότι σταμάτησαν οι εργολαβίες.
Η Πάτρα εξακολουθεί να δημοπρατεί μεγάλα έργα εκατομμυρίων ευρώ.
Η λογική όμως είναι:
Γιατί να πληρώνουμε έναν ιδιώτη για κάτι που μπορούμε να κάνουμε αποτελεσματικά και οικονομικότερα μόνοι μας;
Και όλα αυτά ενώ αποπλήρωνε τα δάνεια προηγούμενων διοικήσεων
Αυτό κάνει την οικονομική εικόνα ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Η σημερινή δημοτική αρχή δεν ξεκίνησε χωρίς υποχρεώσεις.
Αντίθετα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της, παρέλαβε περίπου 22 εκατομμύρια ευρώ δανείων προηγούμενων δημοτικών αρχών.
Και αυτά τα δάνεια δεν εξαφανίστηκαν με κάποια λογιστική πράξη.
Αποπληρώνονταν χρόνο με τον χρόνο από τον προϋπολογισμό του Δήμου.
Το αποτέλεσμα είναι ότι από τα περίπου 22 εκατομμύρια έχουν απομείνει περίπου 3,4 εκατομμύρια ευρώ μέχρι τα μέσα του 2026.
Αυτό σημαίνει μείωση του παλιού δανεισμού κατά περίπου 84%.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική απάντηση σε όσους αναρωτιούνται τι σημαίνει στην πράξη η φράση:
«Κάνουμε το ένα ευρώ δέκα».
Δεν πρόκειται για κάποιο οικονομικό κόλπο.
Πρόκειται για μια φιλοσοφία όπου:
λιγότερα χρήματα χάνονται σε περιττές δαπάνες,
περισσότερα πράγματα γίνονται από τον ίδιο τον Δήμο,
αγοράζεται εξοπλισμός που παραμένει δημοτική περιουσία,
χρησιμοποιούνται χρηματοδοτικά προγράμματα,
τα παλιά δάνεια αποπληρώνονται και κάθε ευρώ προσπαθεί να χρησιμοποιείται περισσότερες από μία φορές.
Και βέβαια δεν είναι όλα αποτέλεσμα ενός ανθρώπου.
Πίσω από αυτά βρίσκονται οικονομικές και τεχνικές υπηρεσίες, εργαζόμενοι, αντιδήμαρχοι και ολόκληρος ο μηχανισμός ενός μεγάλου Δήμου.
Όμως η πολιτική κατεύθυνση μιας δημοτικής αρχής έχει σημασία.
Και στην περίπτωση Πελετίδη η κατεύθυνση αυτή φαίνεται να παρέμεινε σταθερή επί περισσότερα από δέκα χρόνια.
Πάτρα: Τι κάνει διαφορετικά ο Δήμος και τι θα μπορούσαν να διδαχθούν τα Κρέστενα και οι υπόλοιποι Δήμοι
Μπορεί ένας Δήμος να κρατά χαμηλά τα δημοτικά τέλη, να αποπληρώνει παλιά δάνεια, να διαθέτει ισχυρό ταμείο και ταυτόχρονα να συνεχίζει έργα και κοινωνικές παροχές;
Η περίπτωση της Πάτρας δείχνει ότι τουλάχιστον ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται το προσωπικό, τα μηχανήματα και οι ίδιοι πόροι του Δήμου.
Ο οικονομικός απολογισμός του Δήμου Πατρέων για το 2025 παρουσιάζει μια εικόνα που δύσκολα περνά απαρατήρητη.
Η έκθεση των ορκωτών ελεγκτών, σύμφωνα με την επίσημη εισήγηση του Δήμου, δεν περιείχε παρατήρηση, ενώ η δημοτική αρχή υποστηρίζει ότι παρά τη μειωμένη κρατική χρηματοδότηση καταφέρνει να χρηματοδοτεί σημαντικό μέρος της λειτουργίας και των έργων της από ίδιους πόρους.
Το ενδιαφέρον όμως δεν βρίσκεται μόνο στους αριθμούς.
Βρίσκεται κυρίως στο μοντέλο λειτουργίας.
Το «μυστικό»: Δήμος που κάνει πράγματα ο ίδιος
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της Πάτρας είναι η προσπάθεια να διατηρηθούν σημαντικές υπηρεσίες υπό τον ίδιο τον Δήμο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η καθαριότητα. Η δημοτική αρχή δηλώνει ότι αντιτίθεται στην ιδιωτικοποίησή της και προσλαμβάνει εργαζόμενους με χρηματοδότηση από τα ανταποδοτικά τέλη. Μόνο το 2025 προσλήφθηκαν 43 οκτάμηνοι εργαζόμενοι καθαριότητας, ενώ για το 2026 προκηρύχθηκαν 153 θέσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Πάτρα δεν χρησιμοποιεί εργολάβους.
Μεγάλα ή εξειδικευμένα έργα εξακολουθούν φυσικά να δημοπρατούνται. Μόνο το καλοκαίρι του 2026 υπογράφηκαν, για παράδειγμα, συμβάσεις έργων οδοποιίας και μικρών τεχνικών έργων προϋπολογισμού περίπου 1,21 εκατ. ευρώ και έργων πεζοδρομίων και μικρών τεχνικών έργων περίπου 1,5 εκατ. ευρώ.
Η διαφορά είναι περισσότερο φιλοσοφική:
Δεν αναθέτεις σε εξωτερικό συνεργάτη κάτι που μπορεί να γίνει αποτελεσματικά με το προσωπικό και τα μέσα που ήδη διαθέτεις.
Και εδώ βρίσκεται μια μεγάλη συζήτηση για όλους τους Δήμους της χώρας.
Γιατί η αυτεπιστασία μπορεί να εξοικονομεί χρήματα
Ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας Δήμος χρειάζεται να κάνει μικρές επισκευές, καθαρισμούς, διαμόρφωση ενός χώρου ή συντήρηση δημοτικού εξοπλισμού.
Εάν διαθέτει:
- εργαζόμενους,
- φορτηγά,
- εκσκαφέα,
- τεχνίτες,
- ηλεκτρολόγους,
- μηχανήματα,
το βασικό πρόσθετο κόστος μπορεί να περιοριστεί στα υλικά και στα καύσιμα.
Αν η ίδια εργασία δοθεί σε ιδιώτη, στην τελική τιμή πρέπει να καλυφθούν επίσης η εργασία του προσωπικού του, η χρήση των μηχανημάτων του, τα γενικά έξοδα της εταιρείας και φυσικά το επιχειρηματικό της κέρδος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εργολάβος είναι πάντα ακριβότερος. Υπάρχουν εργασίες στις οποίες ο ιδιώτης διαθέτει τεχνογνωσία ή εξοπλισμό που ένας μικρός Δήμος δεν είναι λογικό να διατηρεί.
Η λογική όμως είναι διαφορετική:
Αυτεπιστασία όπου συμφέρει – εργολαβία όπου πραγματικά χρειάζεται.
Και τι συμβαίνει στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων;
Εδώ η σύγκριση πρέπει να γίνει με προσοχή.
Ο Δήμος Ανδρίτσαινας–Κρεστένων δεν μπορεί να συγκριθεί άμεσα με την Πάτρα. Η Πάτρα έχει πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό, περισσότερους εργαζόμενους, μεγαλύτερο προϋπολογισμό και εντελώς διαφορετική διοικητική δομή.
Ο δικός μας Δήμος έχει από την άλλη ένα τεράστιο γεωγραφικό πλεονέκτημα αλλά και ένα μεγάλο λειτουργικό μειονέκτημα: πρέπει να εξυπηρετεί πολλές κοινότητες και μεγάλη έκταση, από τα Κρέστενα, το Καλλίκωμο και τη Βρίνα μέχρι την Ανδρίτσαινα και την Αλιφείρα.
Παρόλα αυτά, από τις προκηρύξεις του Δήμου φαίνεται ότι υπάρχει ήδη σημαντικός στόλος οχημάτων και μηχανημάτων.
Αυτό από μόνο του δείχνει ότι ο Δήμος διαθέτει μηχανήματα και στόλο που μπορούν να αποτελέσουν πολύ σημαντικό εργαλείο αυτεπιστασίας.
Δεν αποδεικνύει όμως πόσο συχνά χρησιμοποιούνται σε σχέση με αναθέσεις σε ιδιώτες.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το ερώτημα που αξίζει να τεθεί:
Πόσες από τις εργασίες που σήμερα ανατίθενται θα μπορούσαν να γίνονται από οργανωμένα δημοτικά συνεργεία;
Πάτρα και Κρέστενα: μια ενδιαφέρουσα διαφορά
Υπάρχει και ένα στοιχείο που αγγίζει άμεσα τον δημότη.
Για το 2026 η Πάτρα έχει καθορίσει τον οικιακό συντελεστή καθαριότητας και φωτισμού περίπου στο 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο.
Στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων ο αντίστοιχος συντελεστής έχει αναφερθεί στα 1,40 ευρώ/τ.μ.
Επομένως η διαφορά είναι περίπου 40%.
Δεν μπορούμε βέβαια να συμπεράνουμε ότι η διαφορά οφείλεται μόνο στις εργολαβίες.
Ένας μικρός και γεωγραφικά εκτεταμένος Δήμος έχει συχνά μεγαλύτερο κόστος ανά κάτοικο: μεγαλύτερες διαδρομές απορριμματοφόρων, δεκάδες χωριά, ορεινές περιοχές, μικρότερη πληθυσμιακή πυκνότητα.
Όμως η διαφορά αξίζει να εξεταστεί.
Η περίπτωση της Πάτρας δεν είναι μόνο θέμα «φθηνών τελών»
Υπάρχει ένα δεύτερο μάθημα.
Ο Δήμος Πατρέων δεν στηρίζεται μόνο στη μείωση των δαπανών.
Προσπαθεί ταυτόχρονα να χτίσει υπηρεσίες.
Στον οικονομικό απολογισμό ο Δήμος αναφέρει ότι συνεχίζει να δαπανά χρήματα για εξοπλισμό υπηρεσιών, συντηρήσεις δημοτικών εγκαταστάσεων και έργα από το ίδιο το ταμείο, ενώ παράλληλα αξιοποιεί ευρωπαϊκά και εθνικά χρηματοδοτικά προγράμματα.
Αυτό είναι ίσως σημαντικότερο από οποιοδήποτε μεμονωμένο οικονομικό νούμερο.
Γιατί όταν ένας Δήμος σταδιακά αποκτήσει:
μηχανήματα + τεχνικό προσωπικό + οργανωμένα συνεργεία + τεχνογνωσία
τότε την επόμενη χρονιά δεν ξεκινά πάλι από το μηδέν.
Έχει δημιουργήσει περιουσία και δυνατότητα παραγωγής έργου.
Ο φαύλος κύκλος της πλήρους εξάρτησης από εργολάβους
Υπάρχει αντίθετα ένα μοντέλο που μπορεί να γίνει προβληματικό:
Ο Δήμος δεν αγοράζει μηχάνημα επειδή «δεν έχει χρήματα».
Έτσι προσλαμβάνει εργολάβο.
Επειδή συνεχώς χρησιμοποιεί εργολάβους, δεν αποκτά ποτέ μηχάνημα.
Επειδή δεν έχει μηχάνημα, την επόμενη χρονιά χρειάζεται ξανά εργολάβο.
Και τελικά πληρώνει για δεκαετίες μια υπηρεσία χωρίς ποτέ να αποκτά το μέσο που θα μπορούσε να του επιτρέψει να εκτελεί μέρος της μόνος του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι συμβαίνει απαραίτητα στον δικό μας Δήμο.
Είναι όμως ένα ερώτημα που κάθε δημοτική διοίκηση θα έπρεπε να εξετάζει.
Το πραγματικό «μυστικό» που μπορούν να αντιγράψουν οι Δήμοι
Δεν υπάρχει μία μαγική συνταγή.
Υπάρχουν όμως ορισμένες αρχές που προκύπτουν από την περίπτωση της Πάτρας και μπορούν να εφαρμοστούν ακόμη και σε πολύ μικρότερους Δήμους.
Πρώτον, να γνωρίζει ο Δήμος το πραγματικό κόστος κάθε εργασίας.
Πριν αναθέσει μια υπηρεσία, να υπολογίζει πόσο θα κόστιζε εάν γινόταν με ίδια μέσα.
Δεύτερον, να επενδύει σε μηχανήματα που χρησιμοποιούνται συνεχώς.
Δεν έχει νόημα η αγορά ενός εξειδικευμένου μηχανήματος που θα χρησιμοποιείται δύο φορές τον χρόνο.
Ένα φορτηγό, ένας μικρός εκσκαφέας, ένας καταστροφέας χόρτων ή άλλα μηχανήματα που χρησιμοποιούνται εκατοντάδες ώρες τον χρόνο είναι διαφορετική υπόθεση.
Τρίτον, να δημιουργεί μόνιμη τεχνογνωσία.
Ο τεχνίτης και ο χειριστής που γνωρίζουν κάθε χωριό, κάθε δρόμο και κάθε εγκατάσταση αποτελούν περιουσία του Δήμου.
Τέταρτον, να χρησιμοποιεί εργολάβους εκεί όπου πραγματικά έχουν νόημα.
Όχι «όλα ιδιώτες», αλλά ούτε και «όλα ο Δήμος».
Το κριτήριο πρέπει να είναι το αποτέλεσμα και το κόστος.
Πέμπτον, κάθε ευρώ εξοικονόμησης να επιστρέφει στον δημότη.
Σε χαμηλότερα τέλη, καλύτερη καθαριότητα, δρόμους, πλατείες, σχολεία και κοινωνικές υπηρεσίες.
Θα μπορούσε κάτι τέτοιο να εφαρμοστεί στο δήμο Κρέστενας – Ανδριτσαινας?
Ίσως μάλιστα σε έναν Δήμο σαν τον Ανδρίτσαινας–Κρεστένων να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Υπάρχουν δεκάδες χωριά, αγροτικοί δρόμοι, κοινόχρηστοι χώροι, σχολεία, δίκτυα, ανάγκες καθαρισμού και πολιτικής προστασίας.
Ένα καλά οργανωμένο δημοτικό συνεργείο που μετακινείται από κοινότητα σε κοινότητα θα μπορούσε να έχει εργασία σχεδόν όλο τον χρόνο.
Ο Δήμος διαθέτει ήδη Τεχνική Υπηρεσία και σημαντικό στόλο οχημάτων και μηχανημάτων.
Το επόμενο ερώτημα επομένως δεν είναι αν πρέπει να εξαφανιστούν οι εργολάβοι.
Είναι:
«Κάνουμε μόνοι μας ό,τι μπορούμε να κάνουμε οικονομικότερα ή πληρώνουμε εξωτερικά ακόμη και εργασίες που θα μπορούσε να εκτελεί ο Δήμος;»
Ένα μοντέλο που αξίζει τουλάχιστον να μελετηθεί
Η Πάτρα και τα Κρέστενα είναι δύο πολύ διαφορετικοί Δήμοι.
Κανείς δεν μπορεί σοβαρά να υποστηρίξει ότι ένα μοντέλο μιας πόλης περίπου 200.000 κατοίκων αντιγράφεται αυτούσιο σε έναν αγροτικό και ορεινό Δήμο της Ηλείας.
Μπορεί όμως να αντιγραφεί η φιλοσοφία:
λιγότερη σπατάλη, μεγαλύτερη αξιοποίηση δημοτικής περιουσίας, ισχυρά συνεργεία, σύγκριση κόστους πριν από κάθε ανάθεση και επένδυση σε ανθρώπους και μηχανήματα που μένουν στον Δήμο.
Αυτό ίσως είναι τελικά το πραγματικό μάθημα της Πάτρας.
Δεν είναι το περίφημο «ένα ευρώ να το κάνουμε δέκα» κυριολεκτικά.
Είναι να προσπαθείς κάθε ένα ευρώ του δημότη να παράγει όσο το δυνατόν περισσότερο έργο.
Και όταν την ίδια στιγμή ένας Δήμος καταφέρνει να μειώσει έναν παλιό δανεισμό περίπου 22 εκατομμυρίων ευρώ σε περίπου 3,4 εκατομμύρια, τότε αξίζει τουλάχιστον να εξετάσουμε προσεκτικά τι έκανε διαφορετικά.
Όχι για να αντιγράψουμε έναν Δήμαρχο ή μια παράταξη.
Αλλά για να αντιγράψουμε οτιδήποτε αποδεικνύεται στην πράξη ότι λειτουργεί.
Και αυτό είναι μια αρχή που δεν έχει πολιτικό χρώμα.
Είναι κάτι που θα έπρεπε να ζητάμε από κάθε Δήμο της Ελλάδας και φυσικά από τον δικό μας Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων.
Το άρθρο δεν επιχειρεί να μηδενίσει το έργο καμίας δημοτικής αρχής, αλλά να ανοίξει έναν διάλογο για πρακτικές που, όπου αποδεικνύονται αποτελεσματικές, αξίζει να εξετάζονται και να προσαρμόζονται στις ανάγκες κάθε Δήμου.
