Κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος, προβλήματα στις τηλεπικοινωνίες και πολεμικές κρίσεις περιλαμβάνονται στους κινδύνους που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Γιατί όμως ζητά από τους πολίτες να μπορούν να αντέξουν μόνοι τους για τρεις ημέρες; Και τι θα σήμαινε μια τέτοια κατάσταση για τα Κρέστενα και τα χωριά της περιοχής μας;

Φανταστείτε να ξυπνήσουμε ένα πρωί και να διαπιστώσουμε ότι δεν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα.

Το κινητό μας λειτουργεί, αλλά δεν μπορούμε να πραγματοποιήσουμε κλήσεις. Το διαδίκτυο έχει σταματήσει. Τα POS των καταστημάτων δεν ανταποκρίνονται και τα ΑΤΜ δεν επιτρέπουν αναλήψεις.

Λίγες ώρες αργότερα, σε ορισμένα σπίτια αρχίζει να μειώνεται η πίεση του νερού, επειδή τα αντλιοστάσια δεν λειτουργούν.

Δεν γνωρίζουμε τι έχει συμβεί, γιατί ακόμη και η ενημέρωση είναι περιορισμένη.

Είναι ένα υποθετικό σενάριο. Όμως οι αλληλεξαρτήσεις που περιγράφει είναι απολύτως πραγματικές.

Και αποτελούν έναν από τους λόγους για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητά από τους πολίτες να είναι προετοιμασμένοι.

Τι φοβάται πραγματικά η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Στις 26 Μαρτίου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη στρατηγική Preparedness Union Strategy, με στόχο την προετοιμασία της Ευρώπης απέναντι σε σοβαρές κρίσεις.

Στο επίσημο κείμενο δεν αναφέρονται μόνο φυσικές καταστροφές.

Περιλαμβάνονται επίσης:

• Κυβερνοεπιθέσεις: Επιθέσεις σε πληροφοριακά συστήματα, δίκτυα και κρίσιμες υπηρεσίες.
• Σαμποτάζ υποδομών: Εσκεμμένες ενέργειες που μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε ενεργειακές ή τηλεπικοινωνιακές εγκαταστάσεις.
• Υβριδικές απειλές: Συνδυασμός κυβερνοεπιθέσεων, παραπληροφόρησης, οικονομικής πίεσης και άλλων εχθρικών ενεργειών.
• Γεωπολιτικές κρίσεις: Πολεμικές συγκρούσεις και ενδεχόμενη ένοπλη επίθεση σε κράτη-μέλη.
• Διαταραχές εφοδιασμού: Προβλήματα στη μεταφορά τροφίμων, φαρμάκων, καυσίμων και άλλων απαραίτητων αγαθών.
• Φυσικές καταστροφές και πανδημίες: Κίνδυνοι που επίσης μπορούν να διακόψουν τη λειτουργία βασικών υπηρεσιών.

Επομένως, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία δεν αφορά απλώς την προετοιμασία για έναν σεισμό.

Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής πολιτικής προστασίας, ασφάλειας και ανθεκτικότητας, η οποία συνδέεται και με τη μεταβαλλόμενη γεωπολιτική κατάσταση.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές αρχές διαθέτουν πληροφορίες για κάποια συγκεκριμένη επικείμενη επίθεση εναντίον της Ελλάδας.

Θα μπορούσαν χάκερ να διακόψουν το ηλεκτρικό ρεύμα;

Οι κυβερνοεπιθέσεις δεν περιορίζονται πλέον στην κλοπή προσωπικών δεδομένων ή στην παραβίαση υπολογιστών.

Σύγχρονες ενεργειακές εγκαταστάσεις, βιομηχανικά συστήματα και δίκτυα χρησιμοποιούν ψηφιακές τεχνολογίες για την παρακολούθηση και τη λειτουργία τους.

Μια επιτυχημένη επίθεση σε ευάλωτα συστήματα θα μπορούσε, υπό ορισμένες συνθήκες, να προκαλέσει διακοπές λειτουργίας.

Δεν σημαίνει ότι ένας χάκερ μπορεί εύκολα να κλείσει το ρεύμα μιας ολόκληρης χώρας. Υπάρχουν τεχνικές προστασίες, εφεδρείες και διαδικασίες αντιμετώπισης.

Ο κίνδυνος, όμως, είναι υπαρκτός και περιλαμβάνεται στον σχεδιασμό των ευρωπαϊκών αρχών.

Αντίστοιχα, σοβαρές επιθέσεις ή βλάβες θα μπορούσαν να επηρεάσουν συστήματα πληρωμών, τηλεπικοινωνιών, μεταφορών και ύδρευσης.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα: Η μία διακοπή μπορεί να προκαλέσει την επόμενη

Ας δούμε τι θα μπορούσε να συμβεί σε μια περιοχή όπως η δική μας.

Πρώτο στάδιο: Διακοπή ηλεκτροδότησης.

Τα σπίτια μένουν χωρίς ρεύμα. Σταματούν ηλεκτρικές κουζίνες, ψυγεία, φορτιστές και αρκετά συστήματα θέρμανσης.

Δεύτερο στάδιο: Προβλήματα στην υδροδότηση.

Αν ένα αντλιοστάσιο εξαρτάται από το ηλεκτρικό δίκτυο και δεν διαθέτει λειτουργική εφεδρική τροφοδοσία, η παροχή νερού μπορεί να επηρεαστεί.

Τρίτο στάδιο: Προβλήματα στις επικοινωνίες.

Οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας διαθέτουν διαφορετικές δυνατότητες εφεδρικής τροφοδοσίας. Σε παρατεταμένη διακοπή, ορισμένες ενδέχεται να σταματήσουν να λειτουργούν.

Τέταρτο στάδιο: Δυσκολία στις πληρωμές.

Αν οι τηλεπικοινωνίες ή τα τραπεζικά συστήματα δεν λειτουργούν, τα POS και τα ΑΤΜ μπορεί να μην είναι διαθέσιμα.

Πέμπτο στάδιο: Προβλήματα στην τροφοδοσία.

Καύσιμα, μεταφορές και καταστήματα μπορεί να αντιμετωπίσουν δυσκολίες, ιδιαίτερα αν η διακοπή επηρεάζει μεγάλη γεωγραφική περιοχή.

Δεν είναι βέβαιο ότι θα συμβούν όλα αυτά μαζί. Το παράδειγμα δείχνει γιατί η απώλεια μιας βασικής υπηρεσίας μπορεί να επηρεάσει πολλές άλλες.

Γιατί ακριβώς 72 ώρες; Τι συμβαίνει την τέταρτη ημέρα;

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παρεξήγηση.

Οι 72 ώρες δεν είναι πρόβλεψη για τη διάρκεια μιας κρίσης. Ούτε υπάρχει εγγύηση ότι την τέταρτη ημέρα όλα θα έχουν αποκατασταθεί.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαντώντας στις 18 Ιουνίου 2025 σε σχετική ερώτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, εξήγησε ότι το συγκεκριμένο διάστημα βασίζεται σε καθιερωμένες πρακτικές προετοιμασίας.

Οι πρώτες τρεις ημέρες θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμες για την κινητοποίηση υπηρεσιών, την αποκατάσταση βασικών υποδομών και τη μεταφορά βοήθειας στους πληγέντες.

Ας εξετάσουμε τρία υποθετικά παραδείγματα:

Σενάριο Α: Μια σοβαρή τεχνική βλάβη. Η ηλεκτροδότηση μπορεί να αποκατασταθεί σε λίγες ώρες ή ημέρες.

Σενάριο Β: Μια μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπίθεση. Η διάρκεια των προβλημάτων θα εξαρτηθεί από τα συστήματα που επηρεάστηκαν, τις εφεδρείες και την ταχύτητα αποκατάστασης. Θα μπορούσε να είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη από τρεις ημέρες.

Σενάριο Γ: Μια εκτεταμένη πολεμική ή γεωπολιτική κρίση. Οι διαταραχές στην οικονομία και στις υποδομές θα μπορούσαν να διαρκέσουν πολύ περισσότερο.

Άρα, το ευρωπαϊκό μήνυμα είναι να μπορούμε να καλύψουμε τουλάχιστον τις βασικές μας ανάγκες για 72 ώρες, όχι να θεωρούμε ότι μετά δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τα Κρέστενα και τα χωριά μας;

Στην περιοχή μας υπάρχουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Από τη μία πλευρά, πολλά νοικοκυριά διαθέτουν περισσότερο αποθηκευτικό χώρο, τρόφιμα δικής τους παραγωγής και εναλλακτικούς τρόπους θέρμανσης.

Από την άλλη, υπάρχουν μικροί οικισμοί με μεγαλύτερες αποστάσεις από βασικές υπηρεσίες, ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι τους και κατοικίες που ενδέχεται να εξαρτώνται από συγκεκριμένες υποδομές ηλεκτροδότησης και ύδρευσης.

Σε μια παρατεταμένη κρίση, η προετοιμασία κάθε χωριού θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο.

1. Νερό: Το πλεονέκτημα των φυσικών πηγών

Στα χωριά υπάρχουν συχνά φυσικές πηγές, παραδοσιακές βρύσες, πηγάδια και στέρνες.

Αυτό είναι ένα δυνητικά σημαντικό πλεονέκτημα.

Όμως δεν είναι κάθε πηγή κατάλληλη για πόση. Ακόμη και νερό που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα μπορεί σήμερα να περιέχει μικροβιολογικούς ή χημικούς ρύπους.

Η ιδανική προετοιμασία θα ήταν να γνωρίζουμε ποιες πηγές έχουν ελεγχθεί επισήμως, πότε έγινε ο τελευταίος έλεγχος και αν είναι ασφαλείς.

Για το σπίτι, ένας πρακτικός στόχος είναι περίπου τέσσερα λίτρα αποθηκευμένου νερού ανά άτομο την ημέρα, με επιπλέον ποσότητες όπου απαιτούνται.

Μια τετραμελής οικογένεια χρειάζεται έτσι περίπου 48 λίτρα για τρεις ημέρες.

Το βράσιμο μπορεί να αντιμετωπίσει πολλούς βιολογικούς κινδύνους, όχι όμως χημική ρύπανση.

2. Τρόφιμα: Τι μπορούμε να εξασφαλίσουμε χωρίς ψυγείο;

Στα αγροτικά νοικοκυριά υπάρχουν συχνά ελαιόλαδο, ελιές, όσπρια, αλεύρι, παξιμάδια, μέλι και άλλα προϊόντα που συντηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Για τις πρώτες 72 ώρες, όμως, είναι προτιμότερο να διαθέτουμε και τρόφιμα που καταναλώνονται χωρίς μαγείρεμα.

Κονσέρβες, ξηροί καρποί, κράκερ, παξιμάδια και άλλα τρόφιμα μακράς διαρκείας αποτελούν πρακτικές επιλογές.

Δεν χρειάζεται να δημιουργήσουμε τεράστια αποθέματα. Αρκεί να διατηρούμε ένα μικρό, οργανωμένο απόθεμα και να ανανεώνουμε όσα χρησιμοποιούμε.

3. Επικοινωνίες: Τι γίνεται αν δεν λειτουργεί το κινητό;

Ένα ραδιόφωνο μπαταρίας μπορεί να προσφέρει ενημέρωση ακόμη και όταν το διαδίκτυο δεν είναι διαθέσιμο, εφόσον οι ραδιοφωνικοί σταθμοί συνεχίζουν να εκπέμπουν.

Χρήσιμο είναι επίσης ένα φορτισμένο power bank και ένας έντυπος κατάλογος με σημαντικούς τηλεφωνικούς αριθμούς.

Οι οικογένειες χρειάζεται να συμφωνήσουν από πριν ένα σημείο συνάντησης και έναν τρόπο επικοινωνίας σε περίπτωση που τα τηλέφωνα δεν λειτουργούν.

Για έκτακτες ανάγκες, ο αριθμός 112 παραμένει βασικός, αλλά η πρόσβαση σε αυτόν προϋποθέτει διαθέσιμο δίκτυο επικοινωνίας.

4. Μετρητά: Μια μικρή αλλά χρήσιμη πρόβλεψη

Σε περίπτωση προβλημάτων με το διαδίκτυο, την ηλεκτροδότηση ή τα συστήματα πληρωμών, η χρήση καρτών μπορεί να γίνει προσωρινά δύσκολη.

Γι’ αυτό ένα μικρό ποσό μετρητών, φυλαγμένο με ασφάλεια και σε μικρά χαρτονομίσματα, μπορεί να βοηθήσει στην αγορά βασικών αγαθών, εφόσον τα καταστήματα λειτουργούν.

Δεν χρειάζεται να αποσύρουμε τις αποταμιεύσεις μας από τις τράπεζες.

5. Ηλεκτρικό ρεύμα: Μικρές εναλλακτικές λύσεις

Ένας φακός LED, εφεδρικές μπαταρίες και ένα power bank μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες φωτισμού και επικοινωνίας.

Μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη φόρτιση συσκευών, εφόσον διαθέτουν τον κατάλληλο εξοπλισμό και υπάρχει επαρκής ηλιοφάνεια.

Για τη θέρμανση, ένα σωστά συντηρημένο τζάκι ή μια ξυλόσομπα μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική.

Ποτέ όμως δεν χρησιμοποιούμε γεννήτριες, ψησταριές ή κάρβουνα μέσα στο σπίτι, λόγω του κινδύνου δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα.

Το σακίδιο των 72 ωρών: Τι πρέπει να περιλαμβάνει;

Κάθε οικογένεια μπορεί να έχει συγκεντρωμένα σε ένα εύκολα προσβάσιμο σημείο:

• Νερό και λίγα τρόφιμα άμεσης κατανάλωσης.
• Φακό και εφεδρικές μπαταρίες.
• Φορτισμένο power bank και καλώδια φόρτισης.
• Ραδιόφωνο μπαταρίας.
• Βασικό φαρμακείο και απαραίτητα προσωπικά φάρμακα.
• Αντίγραφα σημαντικών εγγράφων.
• Μικρό ποσό μετρητών.
• Ρούχα, είδη υγιεινής και κατάλληλα υποδήματα.
• Γραμμένους αριθμούς έκτακτης ανάγκης.
• Ειδικά είδη για παιδιά, ηλικιωμένους ή άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες.

Το σακίδιο άμεσης απομάκρυνσης πρέπει να είναι ελαφρύ. Τα μεγαλύτερα αποθέματα νερού και τροφίμων μπορούν να βρίσκονται στο σπίτι.

Το πιο σημαντικό πλεονέκτημα των χωριών δεν είναι οι προμήθειες

Σε έναν μικρό οικισμό, οι κάτοικοι συχνά γνωρίζουν ποιος ηλικιωμένος χρειάζεται βοήθεια, ποιος έχει μεταφορικό μέσο, ποιος διαθέτει γεννήτρια και ποιος γνωρίζει τις εναλλακτικές διαδρομές.

Αυτή η γνώση μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική.

Θα ήταν χρήσιμο οι τοπικές κοινότητες, σε συνεργασία με τον Δήμο και τις αρμόδιες υπηρεσίες, να γνωρίζουν τις ανάγκες των ευάλωτων κατοίκων, τις διαθέσιμες υποδομές και τα εγκεκριμένα σημεία συγκέντρωσης.

Παράλληλα, θα μπορούσε να καταγραφεί η κατάσταση των φυσικών πηγών και των δημόσιων βρυσών.

Πάντα, βέβαια, σε μια πραγματική έκτακτη ανάγκη ακολουθούμε τις επίσημες οδηγίες. Δεν παραμένουμε σε επικίνδυνη περιοχή επειδή διαθέτουμε προμήθειες.

Πρέπει τελικά να ανησυχούμε;

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για τις 72 ώρες δεν αποδεικνύει ότι επίκειται κάποια συγκεκριμένη καταστροφή.

Αποκαλύπτει, ωστόσο, ότι οι ευρωπαϊκές αρχές αντιμετωπίζουν πλέον ως σοβαρό ζήτημα την πιθανότητα εκτεταμένων διακοπών βασικών υπηρεσιών.

Και δεν εξετάζουν μόνο τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Η προστασία των ενεργειακών υποδομών, των τηλεπικοινωνιών, του νερού και της εφοδιαστικής αλυσίδας αποτελεί πλέον σημαντικό μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας.

Το ουσιαστικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν πρέπει να φοβόμαστε.

Είναι αν έχουμε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο να μην μπορούμε, για κάποιο διάστημα, να βασιστούμε στις υπηρεσίες που θεωρούμε αυτονόητες.

Γιατί οι 72 ώρες δεν είναι η στιγμή που τελειώνει υποχρεωτικά μια κρίση. Είναι το ελάχιστο χρονικό διάστημα για το οποίο καλούμαστε να μπορούμε να σταθούμε στα πόδια μας.

Και στα Κρέστενα, στα Μακρίσια, στο Καλλίκωμο, στο Σαμικό, στην Ανδρίτσαινα και στα υπόλοιπα χωριά μας, η προετοιμασία μπορεί να ξεκινήσει χωρίς φόβο, με λίγα έξοδα, γνώση και συνεργασία.

---

Πηγές

• Οι βασικές πληροφορίες στηρίζονται στις παρακάτω πηγές:
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Η στρατηγική για ελάχιστη αυτονομία 72 ωρών δημοσιεύτηκε στις 26 Μαρτίου 2025. European Commission
• Δήμος Ανδρίτσαινας–Κρεστένων: Η ανακοίνωση της 9ης Απριλίου 2026 επιβεβαιώνει ότι βλάβη ηλεκτροδότησης προκάλεσε προβλήματα υδροδότησης στα Κρέστενα. ΔΗΜΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑΣ – ΚΡΕΣΤΕΝΩΝ
• CDC: Οδηγίες για αποθήκευση, συλλογή και ασφαλή επεξεργασία νερού σε έκτακτες ανάγκες. CDC+2
• Ελληνική Πολιτική Προστασία: Οδηγίες για πυρκαγιές, πλημμύρες και χρήση του 112. Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας+2
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Preparedness Union Strategy, 26/3/2025
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Ερωτήσεις και απαντήσεις για τη στρατηγική
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Επίσημη απάντηση για τις 72 ώρες, 18/6/2025
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Νέες οδηγίες ετοιμότητας, 3/11/2026
• Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης — Υβριδικές απειλές