Μόλις 452 γεννήσεις απέναντι σε 1.927 θανάτους μέσα σε έντεκα χρόνια – Τι αποκαλύπτουν τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και γιατί οι παλαιότερες, φτωχότερες γενιές δημιουργούσαν πολύ μεγαλύτερες οικογένειες

Ένας αριθμός αρκεί για να δείξει το μέγεθος του δημογραφικού προβλήματος στην περιοχή μας.

Το 2024 στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων καταγράφηκαν μόλις 26 γεννήσεις.

Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 166 θάνατοι.

Δηλαδή, για κάθε ένα παιδί που γεννήθηκε, αντιστοιχούσαν περισσότεροι από έξι θάνατοι.

Και δεν πρόκειται για εκτίμηση ή για στοιχεία κάποιας δημοσιογραφικής έρευνας. Προέρχονται από τις επίσημες χρονοσειρές της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, οι οποίες καταγράφουν τις γεννήσεις με βάση τον τόπο μόνιμης κατοικίας της μητέρας και τους θανάτους με βάση τον τόπο μόνιμης κατοικίας του θανόντος, μέχρι επίπεδο Δήμου και Δημοτικής Ενότητας. ΕΛΣΤΑΤ

Από 54 γεννήσεις το 2014 σε μόλις 26 το 2024

Τα στοιχεία για τον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων αποκαλύπτουν μια ιδιαίτερα αρνητική εικόνα:

Έτος	Γεννήσεις	Θάνατοι	Φυσικό ισοζύγιο
2014	54	165	-111
2015	37	222	-185
2016	58	180	-122
2017	47	175	-128
2018	38	178	-140
2019	47	172	-125
2020	35	152	-117
2021	36	167	-131
2022	42	200	-158
2023	32	150	-118
2024	26	166	-140

Οι αριθμοί προέρχονται από τις δύο επίσημες χρονοσειρές της ΕΛΣΤΑΤ που αφορούν γεννήσεις και θανάτους ανά Δήμο και Δημοτική Ενότητα για την περίοδο έως το 2024. ΕΛΣΤΑΤ

Το 2024 είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό.

Οι 26 γεννήσεις είναι λιγότερες από τις μισές των 54 που είχαν καταγραφεί το 2014.

Η μείωση είναι περίπου 52% μέσα σε μία δεκαετία.

Δεν υπάρχει βέβαια πτώση κάθε χρόνο για παράδειγμα το 2016 καταγράφηκαν 58 γεννήσεις και το 2022 42. Η γενικότερη εικόνα όμως είναι ξεκάθαρη: οι γεννήσεις βρίσκονται πλέον σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.

452 γεννήσεις – 1.927 θάνατοι

Αν αθροίσουμε ολόκληρη την περίοδο 2014–2024, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή.

Μέσα σε αυτά τα έντεκα χρόνια στον Δήμο καταγράφηκαν:

452 γεννήσεις

και

1.927 θάνατοι.

Η διαφορά είναι:

-1.475 άνθρωποι

Αυτό ονομάζεται φυσικό ισοζύγιο πληθυσμού: η διαφορά δηλαδή μεταξύ γεννήσεων και θανάτων.

Πρέπει όμως να γίνει μια σημαντική διευκρίνιση.

Το -1.475 δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο πραγματικός πληθυσμός του Δήμου μειώθηκε ακριβώς κατά 1.475 κατοίκους σε αυτά τα χρόνια.

Ο συνολικός πληθυσμός επηρεάζεται και από ανθρώπους που φεύγουν από την περιοχή, από όσους επιστρέφουν ή εγκαθίστανται εδώ και γενικότερα από την εσωτερική και διεθνή μετανάστευση.

Δείχνει όμως ότι μόνο από τη φυσική κίνηση του πληθυσμού υπάρχει μια πολύ μεγάλη αρνητική πίεση.

Τι έγινε στις τρεις Δημοτικές Ενότητες το 2024

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένη όταν δούμε τα στοιχεία του τελευταίου διαθέσιμου έτους:

Δημοτική Ενότητα	Γεννήσεις 2024	Θάνατοι 2024	Διαφορά
Σκιλλούντος	21	123	-102
Αλιφείρας	1	27	-26
Ανδρίτσαινας	4	16	-12
Σύνολο Δήμου	26	166	-140

Ειδικά στη Δημοτική Ενότητα Αλιφείρας, η καταγραφή μίας μόλις γέννησης ολόκληρο το 2024 δείχνει πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα στις μικρότερες και περισσότερο απομακρυσμένες περιοχές.

Στη μεγαλύτερη πληθυσμιακά Δημοτική Ενότητα Σκιλλούντος, όπου βρίσκονται τα Κρέστενα, τα Μακρίσια, το Καλλίκωμο, η Βρίνα και άλλες κοινότητες, καταγράφηκαν 21 γεννήσεις και 123 θάνατοι.

Είναι μόνο το κόστος ζωής;

Εδώ αρχίζει το δυσκολότερο ερώτημα.

Γιατί γεννιούνται τόσο λίγα παιδιά;

Τα τοπικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δεν μας λένε τους λόγους. Καταγράφουν το αποτέλεσμα. Για τις αιτίες πρέπει να στραφούμε στη δημογραφική και οικονομική έρευνα.

Και η απάντηση είναι ότι το κόστος ζωής αποτελεί σημαντικό παράγοντα, αλλά δεν είναι ο μοναδικός.

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι το κόστος κατοικίας, η ανασφάλεια στην εργασία, το εισόδημα, το κόστος φροντίδας των παιδιών και η δυνατότητα συνδυασμού οικογένειας και εργασίας επηρεάζουν τόσο το αν ένα ζευγάρι θα αποκτήσει παιδιά όσο και το πότε και πόσα θα αποκτήσει. OECD

Και στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο.

Σε πρόσφατη ειδική ανάλυση για τη χώρα μας, ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα βρισκόταν το 2024 περίπου στο 1,2 παιδί ανά γυναίκα, έναντι περίπου 1,4 στον ΟΟΣΑ και πολύ κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης των γενεών, που βρίσκεται περίπου στα 2,1 παιδιά. OECD

«Μα οι παππούδες μας ήταν φτωχότεροι και έκαναν πέντε παιδιά»

Είναι μια απολύτως εύλογη απορία.

Αν σήμερα υποστηρίζουμε ότι η ακρίβεια, τα ενοίκια και η οικονομική ανασφάλεια αποθαρρύνουν τα νέα ζευγάρια, πώς εξηγείται ότι πολύ φτωχότερες οικογένειες πριν από 60 ή 80 χρόνια αποκτούσαν τέσσερα, πέντε ή και περισσότερα παιδιά;

Η απάντηση είναι ότι έχει αλλάξει ολόκληρο το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί.

1. Άλλο «φτωχή οικογένεια» τότε και άλλο σήμερα

Σε μια παλαιότερη αγροτική οικογένεια το σπίτι συχνά ήταν ήδη οικογενειακή ιδιοκτησία, μεγάλο μέρος της διατροφής παραγόταν στο χωράφι ή στο σπίτι και η καθημερινότητα είχε πολύ διαφορετικές καταναλωτικές απαιτήσεις.

Τα παιδιά επίσης συμμετείχαν από σχετικά μικρή ηλικία στην οικογενειακή εργασία στο χωράφι, στα ζώα ή στην οικογενειακή επιχείρηση.

Σήμερα ένα παιδί δεν αντιμετωπίζεται και σωστά ως επιπλέον εργατικό χέρι.

Αντίθετα, μια οικογένεια αναλαμβάνει επί πολλά χρόνια έξοδα για στέγη, διατροφή, μετακινήσεις, εκπαίδευση, δραστηριότητες και φροντίδα.

Η σύγχρονη οικογένεια επενδύει συνήθως πολύ περισσότερους οικονομικούς και χρονικούς πόρους σε κάθε παιδί.

2. Οι νέοι δημιουργούν οικογένεια πολύ αργότερα

Οι παλαιότερες γενιές παντρεύονταν και αποκτούσαν το πρώτο τους παιδί αρκετά νωρίτερα.

Σήμερα προηγούνται συχνά σπουδές, στρατιωτική θητεία, αναζήτηση εργασίας, προσπάθεια οικονομικής ανεξαρτησίας και εξεύρεση κατοικίας.

Ο ΟΟΣΑ καταγράφει σημαντική μετατόπιση των γεννήσεων προς μεγαλύτερες ηλικίες και επισημαίνει ότι η Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών όπου η μέση ηλικία της μητέρας κατά τον τοκετό έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες. OECD

Όταν όμως το πρώτο παιδί έρχεται στα 30 ή στα 35 αντί στα 20–25, μειώνεται πρακτικά και ο χρόνος για δεύτερο, τρίτο ή τέταρτο παιδί.

3. Στην περιοχή μας πιθανότατα υπάρχουν και λιγότεροι νέοι που θα μπορούσαν να αποκτήσουν παιδιά

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την επαρχία.

Δεν είναι μόνο ότι ένα ζευγάρι μπορεί σήμερα να επιλέξει ένα αντί για δύο ή τρία παιδιά.

Υπάρχουν πιθανότατα λιγότερα νέα ζευγάρια συνολικά.

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει στα Κρέστενα ή σε ένα χωριό, φεύγει για σπουδές στην Πάτρα ή στην Αθήνα, βρίσκει εργασία εκεί και δημιουργεί εκεί οικογένεια, τα δικά του παιδιά δεν καταγράφονται ως γεννήσεις στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

φεύγουν νέοι → μειώνονται οι άνθρωποι αναπαραγωγικής ηλικίας → μειώνονται οι γεννήσεις → μειώνονται τα παιδιά → μειώνεται ακόμη περισσότερο η νέα γενιά του τόπου.

4. Η θέση της γυναίκας έχει αλλάξει ριζικά

Πριν από μερικές γενιές, για πολλές γυναίκες ο γάμος και η μητρότητα αποτελούσαν σχεδόν μονόδρομο.

Σήμερα οι γυναίκες σπουδάζουν, εργάζονται, έχουν οικονομική ανεξαρτησία και πολύ περισσότερες επιλογές για τη ζωή τους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η εργασία των γυναικών «φταίει» για την υπογεννητικότητα.

Αντιθέτως, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι στις σύγχρονες κοινωνίες η δυνατότητα μιας γυναίκας να συνδυάζει εργασία και οικογένεια μπορεί να στηρίζει τη γονιμότητα. Όταν όμως πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στα δύο, η απόκτηση παιδιών γίνεται δυσκολότερη. OECD

5. Η απόκτηση παιδιών είναι πλέον περισσότερο συνειδητή επιλογή

Η πρόσβαση στην αντισύλληψη και στον οικογενειακό προγραμματισμό έχει αλλάξει θεμελιωδώς την οικογενειακή ζωή.

Πολύ περισσότερες γεννήσεις μπορούν σήμερα να προγραμματιστούν, ενώ η πρόσβαση στην αντισύλληψη αποτελεί έναν από τους παράγοντες που έχουν συμβάλει διεθνώς στη μείωση των μη προγραμματισμένων γεννήσεων. OECD

6. Κάποτε ήταν πολύ μεγαλύτερη και η παιδική θνησιμότητα

Αυτό είναι ένα σημείο που συχνά ξεχνάμε όταν συγκρίνουμε τη σημερινή οικογένεια με εκείνη πριν από έναν αιώνα.

Ιστορικά, περισσότερα παιδιά πέθαιναν σε βρεφική ή παιδική ηλικία. Η βελτίωση της υγείας, της υγιεινής και της ιατρικής μείωσε δραστικά αυτή τη θνησιμότητα.

Στη λεγόμενη δημογραφική μετάβαση, πρώτα μειώνονται οι θάνατοι και στη συνέχεια, καθώς αλλάζουν οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, μειώνονται και οι γεννήσεις. World Bank Blogs

Άρα φταίει η ακρίβεια ή όχι;

Ναι, παίζει ρόλο. Αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει το φαινόμενο.

Ένα ζευγάρι που πληρώνει υψηλό ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο, δύο αυτοκίνητα επειδή ζει στην επαρχία, ενέργεια, τρόφιμα, παιδικό σταθμό και δεκάδες άλλα έξοδα είναι πιθανό να αναβάλει το πρώτο ή το δεύτερο παιδί.

Η στεγαστική ανασφάλεια ειδικά θεωρείται από τον ΟΟΣΑ σημαντικό εμπόδιο στη δημιουργία οικογένειας. Οι υψηλές τιμές κατοικίας και ενοικίων κρατούν επίσης πολλούς νέους περισσότερο καιρό στο πατρικό σπίτι. OECD

Όμως ακόμη και μια μεγάλη βελτίωση στα εισοδήματα δεν θα μας επέστρεφε αυτομάτως στις πολύτεκνες οικογένειες του 1950.

Η κοινωνία έχει αλλάξει.

Οι νέοι παντρεύονται αργότερα, οι γυναίκες έχουν διαφορετική θέση στην κοινωνία, οι οικογένειες επενδύουν πολύ περισσότερα σε κάθε παιδί, η αντισύλληψη επιτρέπει τον οικογενειακό προγραμματισμό και οι άνθρωποι έχουν περισσότερες επιλογές για το πώς θέλουν να ζήσουν.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για έναν μικρό Δήμο

Για μια μεγάλη πόλη, η χαμηλή γεννητικότητα μπορεί εν μέρει να αντισταθμιστεί από ανθρώπους που μετακομίζουν σε αυτή για δουλειά.

Για έναν επαρχιακό Δήμο τα πράγματα είναι δυσκολότερα.

Εάν ταυτόχρονα:

φεύγουν νέοι,
γεννιούνται λίγα παιδιά
και οι θάνατοι υπερβαίνουν επί χρόνια τις γεννήσεις,

τότε η πληθυσμιακή συρρίκνωση μπορεί να αυτοτροφοδοτείται.

Και οι συνέπειες δεν θα εμφανιστούν μόνο σε κάποια μελλοντική απογραφή.

Φαίνονται στα σχολεία, στις αθλητικές ομάδες, στην αγορά, στα καταστήματα, στις ανάγκες για παιδικούς σταθμούς, στη βιωσιμότητα υπηρεσιών και τελικά στην ίδια τη ζωή των χωριών.

Τι θα μπορούσε να αλλάξει την κατάσταση;

Δεν υπάρχει ένα μέτρο που θα κάνει ξαφνικά τις οικογένειες να αποκτούν περισσότερα παιδιά.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν ένας άνθρωπος 25–35 ετών μπορεί να κοιτάξει την περιοχή μας και να πει:

«Εδώ μπορώ να χτίσω τη ζωή μου.»

Για να συμβεί αυτό χρειάζονται σταθερές δουλειές και εισόδημα, προσιτή κατοικία, παιδική φροντίδα, σχολεία, υγεία, ασφαλείς μετακινήσεις, γρήγορο διαδίκτυο και πραγματικές επαγγελματικές ευκαιρίες.

Χρειάζεται επίσης να υπάρχει δρόμος επιστροφής για τον νέο που έφυγε για σπουδές ή εργασία.

Γιατί το δημογραφικό δεν λύνεται μόνο με ένα επίδομα για κάθε παιδί.

Λύνεται όταν ένα νέο ζευγάρι νιώθει ότι μπορεί να ζήσει εδώ και μετά τη γέννηση του παιδιού.

«Το πρόβλημα της υπογεννητικότητας στον Δήμο δεν αφορά μόνο το πόσα παιδιά επιλέγει να αποκτήσει κάθε οικογένεια. Ο Δήμος Ανδρίτσαινας–Κρεστένων είναι ένας από τους πιο γερασμένους πληθυσμιακά Δήμους της Ηλείας. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πλέον και λιγότεροι άνθρωποι στις ηλικίες στις οποίες συνήθως δημιουργούνται οικογένειες. Με άλλα λόγια, μειώνεται όχι μόνο ο αριθμός των παιδιών ανά οικογένεια, αλλά και ο ίδιος ο αριθμός των πιθανών νέων γονέων.»

Το ερώτημα που μένει

Το 2024 στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων είχαμε:

26 γεννήσεις και 166 θανάτους.

Στη διάρκεια έντεκα ετών:

452 γεννήσεις και 1.927 θανάτους.

Και μόνο από τη φυσική κίνηση του πληθυσμού:

-1.475 άνθρωποι.

Οι αριθμοί δεν μας λένε από μόνοι τους ποια πολιτική πρέπει να ακολουθηθεί.

Μας λένε όμως ότι το πρόβλημα δεν είναι κάτι που ίσως εμφανιστεί σε είκοσι χρόνια.

Είναι ήδη εδώ.

Και ίσως το ερώτημα που πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε σοβαρά στον Δήμο Ανδρίτσαινας–Κρεστένων δεν είναι απλώς:

«Γιατί δεν κάνουν παιδιά οι νέοι;»

Αλλά:

«Τι πρέπει να αλλάξει ώστε οι νέοι να μπορούν και να θέλουν να μείνουν εδώ, να δημιουργήσουν οικογένεια και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στον τόπο μας;»

---

Πηγές – Σημείωση MyKrestena

Τα τοπικά αριθμητικά στοιχεία προέρχονται από τις επίσημες χρονοσειρές της ΕΛΣΤΑΤ:

«Γεννήσεις κατά Τόπο Μόνιμης Κατοικίας της Μητέρας – Δήμοι, Δημοτικές Ενότητες (1999–2024)» και «Θάνατοι κατά Τόπο Μόνιμης Κατοικίας των Θανόντων – Δήμοι, Δημοτικές Ενότητες (1999–2024)». ΕΛΣΤΑΤ

Η ανάλυση των πιθανών αιτιών της χαμηλής γονιμότητας βασίζεται σε δημογραφικές μελέτες του ΟΟΣΑ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Τα τοπικά δεδομένα δεν αποδεικνύουν ότι μία συγκεκριμένη αιτία, όπως η ακρίβεια, ευθύνεται από μόνη της για τη μείωση των γεννήσεων.