Υπήρχε μια εποχή που για πολλά από όσα χρειαζόταν ένα σπίτι δεν υπήρχε… εφαρμογή, ηλεκτρονικό κατάστημα ή συνεργείο.

Υπήρχε η αυλή, το χωράφι, το κελάρι, η αποθήκη, το κατώι. Υπήρχαν δυο χέρια, λίγα εργαλεία και κυρίως γνώσεις που περνούσαν από τον παππού στον πατέρα και από τη γιαγιά στην κόρη.

Στα Κρέστενα και στα χωριά της περιοχής μας πολλές από αυτές τις γνώσεις δεν αποτελούσαν κάποιο ιδιαίτερο «χόμπι».

Ήταν καθημερινότητα.

Και σήμερα, μέσα σε μόλις λίγες δεκαετίες, αρκετές από αυτές έχουν σχεδόν ξεχαστεί.

Ξέραμε να κρατάμε την τροφή για μήνες

Πριν από τους μεγάλους καταψύκτες και τα γεμάτα ράφια των σούπερ μάρκετ, κάθε εποχή έπρεπε να δώσει κάτι και για την επόμενη.

Οι ντομάτες του καλοκαιριού γίνονταν σάλτσα.

Τα φρούτα γίνονταν μαρμελάδες, γλυκά ή αποξηραίνονταν.

Οι ελιές έπρεπε να ετοιμαστούν και να συντηρηθούν.

Λαχανικά έμπαιναν σε άλμη ή ξίδι.

Κρέατα συντηρούνταν με διαφορετικές τεχνικές.

Ακόμη και ένα απλό κελάρι ή μια δροσερή αποθήκη είχε τη δική του χρησιμότητα και τη δική του «τεχνολογία».

Σήμερα έχουμε ψυγεία, καταψύκτες και τρόφιμα διαθέσιμα όλο τον χρόνο.

Κερδίσαμε τεράστια ευκολία.

Χάσαμε όμως μεγάλο μέρος της γνώσης του πώς ένα τρόφιμο μπορεί να διατηρηθεί χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από το ηλεκτρικό ρεύμα.

Ξέραμε να διαβάζουμε τον κήπο

Ο άνθρωπος που καλλιεργούσε δεν χρειαζόταν εφαρμογή στο κινητό για να καταλάβει ότι άλλαζε ο καιρός.

Παρατηρούσε.

Ήξερε πότε περίπου θα φυτέψει, πότε θα ποτίσει, πότε ένα φυτό «ζητάει» κάτι και πότε το χώμα έχει κουραστεί.

Ήξερε επίσης κάτι που σήμερα ξανανακαλύπτουμε μέσα από βιβλία, βίντεο και σεμινάρια:

ότι τίποτα στον κήπο δεν πρέπει να πηγαίνει χαμένο.

Φύλλα, κλαδιά, χόρτα και οργανικά υπολείμματα μπορούσαν να επιστρέψουν στο χώμα.

Σήμερα το ονομάζουμε κομποστοποίηση.

Για παλαιότερες γενιές ήταν συχνά απλώς κοινή λογική.

Κρατούσαμε τον δικό μας σπόρο

Μία ακόμη γνώση που χάνεται σιγά σιγά είναι η επιλογή και η φύλαξη σπόρων.

Ποιο φυτό έδωσε τον καλύτερο καρπό;

Ποια ντομάτα άντεξε περισσότερο;

Ποιο φασόλι πήγε καλύτερα στο συγκεκριμένο χωράφι;

Ο παραγωγός διάλεγε, κρατούσε και ξαναφύτευε.

Έτσι δημιουργούνταν μια σχέση με τον σπόρο που μπορούσε να κρατήσει χρόνια.

Σήμερα για πολλούς από εμάς η αρχή της καλλιέργειας είναι ένα φακελάκι από το κατάστημα.

Ξέραμε να αξιοποιούμε το νερό

Το νερό δεν θεωρούνταν αυτονόητο.

Στέρνες, βαρέλια, αυλάκια και απλά συστήματα ποτίσματος αποτελούσαν μέρος της καθημερινής αγροτικής ζωής.

Το νερό έπρεπε να πάει εκεί που πραγματικά χρειαζόταν.

Σήμερα, με τα καλοκαίρια να γίνονται όλο και πιο απαιτητικά για τους κήπους και τις καλλιέργειες, η παλιά αυτή λογική της οικονομίας στο νερό αποκτά ξανά ενδιαφέρον.

Και βλέπουμε να επιστρέφουν ιδέες όπως η συλλογή βρόχινου νερού, το στάγδην πότισμα και η κάλυψη του εδάφους ώστε να συγκρατεί περισσότερο την υγρασία.

Ξέραμε να φτιάχνουμε και να επισκευάζουμε

Έσπασε μια ξύλινη πόρτα;

Δεν άλλαζε ολόκληρη.

Έσπασε ένα εργαλείο;

Προσπαθούσαν πρώτα να το επισκευάσουν.

Χρειαζόταν ένα κοτέτσι, μια μικρή αποθήκη, ένα παρτέρι ή μια κατασκευή για τον κήπο;

Πολλές φορές κατασκευαζόταν με ό,τι υλικό υπήρχε διαθέσιμο.

Η σημερινή κουλτούρα μάς έμαθε πολλές φορές να αντικαθιστούμε.

Η προηγούμενη γενιά είχε μάθει να επισκευάζει.

Και αυτή ίσως είναι μία από τις μεγαλύτερες δεξιότητες που χάσαμε.

Ξέραμε ποια χόρτα τρώγονται

Για έναν παλιότερο άνθρωπο της υπαίθρου το χωράφι δεν ήταν απλώς γεμάτο «χορτάρια».

Κάποια ήταν φαγώσιμα.

Κάποια χρησιμοποιούνταν για τα ζώα.

Κάποια είχαν συγκεκριμένη χρήση.

Κάποια έπρεπε να αποφεύγονται.

Η αναγνώριση άγριων χόρτων και φυτών ήταν γνώση καθημερινής ζωής.

Σήμερα πολλοί από εμάς μπορούμε να αναγνωρίσουμε δεκάδες λογότυπα εταιρειών, αλλά δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε λίγα από τα φυτά που φυτρώνουν λίγα μέτρα από το σπίτι μας.

Ξέραμε να ζούμε με τις εποχές

Ίσως όμως η σημαντικότερη ξεχασμένη δεξιότητα να μην είναι μία συγκεκριμένη τεχνική.

Ήταν η γνώση του πότε.

Πότε είναι η εποχή της ντομάτας.

Πότε έρχονται τα σύκα.

Πότε μαζεύονται οι ελιές.

Πότε φυτεύουμε.

Πότε κλαδεύουμε.

Πότε αποθηκεύουμε.

Σήμερα μπορούμε να αγοράσουμε σχεδόν τα πάντα σχεδόν οποιαδήποτε εποχή.

Έτσι όμως χάθηκε σταδιακά η σύνδεση ανάμεσα στο ημερολόγιο και στην τροφή μας.

Από ανάγκη τότε – επιλογή σήμερα

Δεν χρειάζεται βέβαια να εξιδανικεύσουμε το παρελθόν.

Η ζωή ήταν πολύ δυσκολότερη.

Πολλές από αυτές τις δεξιότητες δεν εφαρμόζονταν επειδή οι άνθρωποι αναζητούσαν έναν «εναλλακτικό τρόπο ζωής».

Εφαρμόζονταν επειδή έπρεπε.

Η τεχνολογία μάς έδωσε άνεση, ασφάλεια και χρόνο.

Το ερώτημα όμως είναι αν, μαζί με τις δυσκολίες, πετάξαμε και ορισμένες πολύ χρήσιμες γνώσεις.

Γιατί το να μπορείς να καλλιεργήσεις λίγα λαχανικά, να κρατήσεις έναν σπόρο, να συντηρήσεις ένα τρόφιμο, να αξιοποιήσεις το νερό, να επισκευάσεις ένα αντικείμενο ή να φτιάξεις κάτι απλό μόνος σου δεν σημαίνει ότι θέλεις να επιστρέψεις εκατό χρόνια πίσω.

Σημαίνει απλώς ότι εξαρτάσαι λίγο λιγότερο από τους άλλους.

Ίσως αυτές οι γνώσεις να επιστρέφουν

Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει ξανά μεγάλο ενδιαφέρον για μικρούς λαχανόκηπους, αποξήρανση τροφίμων, ζύμωση, κονσερβοποίηση, συλλογή βρόχινου νερού, κομποστοποίηση, παραδοσιακούς σπόρους και μικρές DIY κατασκευές.

Πράγματα που οι παππούδες μας θεωρούσαν αυτονόητα παρουσιάζονται σήμερα σε βιβλία, ιστοσελίδες και βίντεο ως γνώσεις αυτάρκειας.

Ίσως τελικά να μην ανακαλύπτουμε κάτι καινούργιο.

Ίσως απλώς αρχίζουμε να θυμόμαστε.

Και εδώ βρίσκεται μια ενδιαφέρουσα ερώτηση για τους παλιότερους αναγνώστες μας:

Ποια δεξιότητα θυμάστε να γνωρίζουν οι γονείς ή οι παππούδες σας, την οποία σήμερα σχεδόν κανείς από τους νεότερους δεν γνωρίζει;

Γράψτε μας στα σχόλια.

Ίσως μέσα στις απαντήσεις να βρίσκεται ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας της περιοχής μας που αξίζει να μη χαθεί.